Wikipedia is een van de meest geraadpleegde websites ter wereld, maar hoe de encyclopedie achter de schermen functioneert, is voor de meeste lezers onduidelijk. Er is geen redactie die artikelen schrijft, geen hoofdredacteur die knopen doorhakt en geen loket waar u een pagina kunt aanvragen. Wie begrijpt hoe Wikipedia werkt, begrijpt ook waarom sommige pagina's jarenlang standhouden en andere binnen een week verdwijnen. In dit artikel leggen wij het systeem uit — en wat het betekent voor wie overweegt zelf een pagina te maken.

Liever uitbesteden? U kunt uw Wikipedia pagina laten maken door een onafhankelijke specialist. De eerste stap is kosteloos: Vertrouwelijke beoordeling aanvragen.

Wie schrijft Wikipedia?

Wikipedia wordt geschreven door vrijwilligers. Niemand wordt door Wikipedia betaald om artikelen te schrijven; de Wikimedia Foundation, de Amerikaanse stichting achter het platform, beheert de servers en de software, maar bemoeit zich niet met de inhoud. Iedereen kan bewerken. Voor de meeste bewerkingen is niet eens een account nodig, al is de drempel voor het aanmaken van nieuwe artikelen op de Nederlandstalige Wikipedia hoger dan voor het aanpassen van bestaande.

In de praktijk drijft de Nederlandstalige Wikipedia op een gemeenschap van enkele duizenden actieve vrijwilligers, van wie een kern van enkele honderden zeer actieve bewerkers het merendeel van het werk doet. Zij schrijven artikelen, controleren wijzigingen van anderen, herstellen vandalisme en voeren discussies over inhoud en beleid. Deze bewerkers hebben uiteenlopende achtergronden: studenten, gepensioneerden, wetenschappers, hobbyisten. Wat hen bindt is niet een dienstverband, maar een gedeeld referentiekader van regels en gewoonten dat in ruim twintig jaar is gegroeid.

Dat referentiekader rust op drie kernprincipes. Ten eerste verifieerbaarheid: alles wat in een artikel staat, moet terug te voeren zijn op gepubliceerde, betrouwbare bronnen. Ten tweede een neutraal standpunt: artikelen beschrijven, zij bepleiten niet. Ten derde geen origineel onderzoek: Wikipedia vat samen wat elders is gepubliceerd en voegt daar geen eigen conclusies aan toe. Wie deze drie principes kent, kan vrijwel elke redactionele beslissing op Wikipedia verklaren. Meer over de bronneneisen leest u in ons artikel over bronnen voor Wikipedia.

Hoe worden beslissingen genomen?

Er is geen eindredacteur. Wanneer twee bewerkers het oneens zijn — over een formulering, een bron of de vraag of een onderwerp een artikel verdient — wordt het meningsverschil uitgepraat op een overlegpagina. Elk artikel heeft er een. De discussie draait niet om wie het hardst roept of wie het langst lid is, maar om argumenten die zijn terug te voeren op de richtlijnen. Een verwijzing naar een sterke, onafhankelijke bron weegt zwaarder dan een mening.

Het besluitvormingsmodel heet consensus. Dat is niet hetzelfde als stemmen: een meerderheid van stemmen zonder inhoudelijke argumenten legt het af tegen een minderheid met goede argumenten. In de praktijk betekent consensus dat een wijziging blijft staan wanneer niemand er beargumenteerd bezwaar tegen maakt, en dat bij aanhoudend meningsverschil de versie wint die het best aansluit bij de richtlijnen.

De rol van moderatoren

Moderatoren — op andere taalversies administrators genoemd — zijn ervaren vrijwilligers die door de gemeenschap zijn verkozen. Zij beschikken over extra technische bevoegdheden: pagina's verwijderen, pagina's beveiligen tegen bewerkingen en bewerkers blokkeren. Wat zij niet hebben, is redactionele zeggenschap. Een moderator die in een inhoudelijke discussie zijn bevoegdheden inzet om zijn eigen standpunt door te drukken, overschrijdt de regels. In discussies telt de stem van een moderator even zwaar als die van elke andere bewerker.

Dit onderscheid wordt buiten Wikipedia vaak gemist. Er bestaat geen persoon of instantie die u kunt overtuigen, betalen of aanschrijven om een pagina goedgekeurd te krijgen. Wie dat wel belooft, verkoopt iets dat niet bestaat.

Hoe ontstaat een artikel?

Een nieuw artikel wordt aangemaakt door een bewerker die vindt dat een onderwerp ontbreekt. Direct na plaatsing verschijnt het in de lijst van recente wijzigingen en nieuwe pagina's, die door ervaren bewerkers wordt doorgenomen. Binnen enkele uren, soms minuten, kijkt iemand naar het artikel en toetst het aan twee vragen: is het onderwerp relevant genoeg voor een encyclopedie, en wordt die relevantie aangetoond met onafhankelijke bronnen?

Die eerste vraag is de notabiliteitstoets. Wikipedia beschrijft niet alles wat bestaat; het beschrijft onderwerpen waarover onafhankelijke, betrouwbare media in serieuze mate hebben gepubliceerd. Kranten, vakbladen, boeken en wetenschappelijke publicaties tellen mee. De eigen website, persberichten en betaalde vermeldingen tellen niet mee. Hoe deze toets in de praktijk uitpakt, beschrijven wij uitgebreid in ons artikel over notabiliteit.

Doorstaat een artikel de eerste controle, dan begint het gewone leven van een Wikipedia-pagina: andere bewerkers vullen aan, corrigeren, herschikken en actualiseren. Een artikel is nooit af en heeft geen eigenaar — ook de oorspronkelijke auteur niet. Wie een wijziging van een ander terugdraait zonder inhoudelijk argument, krijgt het aan de stok met de gemeenschap, ongeacht wie het artikel begon.

Hoe verdwijnt een artikel?

Verwijdering verloopt via twee routes. Evidente gevallen — reclameteksten, onzin, kopieën van andere websites — worden door een moderator direct verwijderd. Twijfelgevallen komen op de Nederlandstalige Wikipedia op de lijst Te beoordelen pagina's. Daar staat het artikel twee weken ter discussie: bewerkers beargumenteren waarom het artikel behouden of verwijderd moet worden, en wie het artikel wil redden, kan in die periode bronnen aanvullen en de tekst verbeteren. Na twee weken beoordeelt een moderator de discussie en voert de uitkomst uit.

De meest voorkomende verwijderredenen zijn steeds dezelfde: relevantie niet aangetoond, geen onafhankelijke bronnen, promotionele toon. Opvallend is dat deze drie vrijwel altijd samen optreden. Een onderwerp zonder onafhankelijke bronnen kán zijn relevantie niet aantonen, en een artikel dat alleen op eigen materiaal steunt, krijgt vrijwel vanzelf een promotionele toon. Wat er gebeurt na een verwijdering — en of herstel mogelijk is — leest u in ons artikel over verwijderde Wikipedia-pagina's.

Twijfelt u of uw onderwerp aan de eisen voldoet?

Onafhankelijke editors toetsen uw onderwerp binnen 24 uur aan de criteria die Wikipedia-bewerkers zelf hanteren. Kosteloos en vertrouwelijk.

Vertrouwelijke beoordeling aanvragen

Wat betekent dit voor wie zelf een pagina wil?

Uit het bovenstaande volgen vier consequenties die iedereen zou moeten kennen voordat hij aan een pagina begint.

1. U vraagt geen pagina aan — u legt een artikel voor aan een gemeenschap

Er is geen aanvraagformulier en geen goedkeuringsinstantie. Een nieuw artikel is een voorstel aan duizenden vrijwilligers, die het toetsen aan hun eigen regels. Die toets is niet te omzeilen, niet te versnellen en niet af te kopen.

2. Schrijven over uzelf wordt afgeraden

Wikipedia ontmoedigt het schrijven over uzelf, uw bedrijf of uw opdrachtgever. Niet omdat het verboden is, maar omdat belangenverstrengeling vrijwel altijd zichtbaar is in het resultaat: te veel nadruk op prestaties, te weinig afstand, bronnen uit eigen koker. Ervaren bewerkers herkennen dit patroon binnen enkele zinnen.

3. Betaald bewerken vereist openbaarmaking

Wie tegen betaling aan Wikipedia bijdraagt, is volgens de gebruiksvoorwaarden van de Wikimedia Foundation verplicht die betaalde relatie openbaar te maken. Dit geldt voor bureaus, freelancers en medewerkers die in werktijd over hun werkgever schrijven. Een aanbieder die deze verplichting verzwijgt of omzeilt, brengt uw pagina en uw naam in gevaar — verhulde betaalde bewerkingen worden regelmatig ontmaskerd en teruggedraaid.

4. Niemand kan plaatsing garanderen

Omdat de beslissing bij de gemeenschap ligt, kan geen enkele partij een plaatsingsgarantie geven. Wat een serieuze partij wél kan: vooraf eerlijk beoordelen of een onderwerp aan de criteria voldoet, alleen verder gaan wanneer dat zo is, en het artikel zo schrijven dat het de toets van de gemeenschap doorstaat. Dat is precies de volgorde die wij hanteren; hoe dat traject eruitziet, leest u in ons artikel over een Wikipedia pagina laten maken.

Zelf beginnen of eerst laten toetsen?

Wie de regels kent, kan zelf een artikel schrijven; ons stappenplan hoe maak je een Wikipedia pagina beschrijft het volledige proces. De praktijk leert echter dat de meeste zelfgeschreven pagina's over de eigen persoon of organisatie stranden op de twee toetsen uit dit artikel: de relevantie is niet met onafhankelijke bronnen aangetoond, of de toon verraadt de afzender. Een verwijderde pagina is bovendien een slechter vertrekpunt dan geen pagina, omdat bewerkers bij een tweede poging het verwijderlogboek raadplegen.

Daarom is de zinnigste eerste stap niet schrijven, maar toetsen: voldoet het onderwerp aan de criteria, en zijn de bronnen sterk genoeg? Die vraag beantwoorden wij vooraf, eerlijk en vertrouwelijk — ook wanneer het antwoord nee is.

Weten waar u staat?

Binnen 24 uur een eerlijk oordeel over uw onderwerp, getoetst aan de werkwijze van de Wikipedia-gemeenschap zoals in dit artikel beschreven.

Vertrouwelijke beoordeling aanvragen

Veelgestelde vragen

Wie schrijft de artikelen op Wikipedia?
Wikipedia wordt geschreven door vrijwilligers. Er is geen betaalde redactie die artikelen produceert of goedkeurt. Iedereen kan bewerken, met of zonder account. Op de Nederlandstalige Wikipedia is een groep van enkele duizenden actieve vrijwilligers verantwoordelijk voor vrijwel al het redactionele werk: nieuwe artikelen schrijven, wijzigingen controleren en discussies over inhoud voeren.
Wie beslist wat er op Wikipedia komt?
Niemand alleen. Beslissingen ontstaan door consensus: bewerkers bespreken meningsverschillen op overlegpagina's en toetsen argumenten aan de richtlijnen, zoals verifieerbaarheid, neutraliteit en relevantie. Moderatoren hebben technische bevoegdheden, bijvoorbeeld pagina's verwijderen of beveiligen, maar zij bepalen niet de inhoud. Ook een moderator moet zich in discussies op argumenten en richtlijnen beroepen.
Waarom worden Wikipedia-artikelen verwijderd?
De meest voorkomende redenen zijn een gebrek aan aangetoonde relevantie, het ontbreken van onafhankelijke bronnen en een promotionele toon. Op de Nederlandstalige Wikipedia worden twijfelgevallen twee weken op een beoordelingslijst geplaatst, waarna de gemeenschap beslist. Evidente reclame of onzin kan direct worden verwijderd.
Mag ik zelf een Wikipedia pagina over mijzelf of mijn bedrijf maken?
Het mag, maar Wikipedia raadt het af vanwege belangenverstrengeling. Wie over zichzelf of de eigen organisatie schrijft, beoordeelt bronnen en formuleringen zelden neutraal. Wie ervoor betaald wordt, is bovendien verplicht dit openbaar te maken volgens de gebruiksvoorwaarden van de Wikimedia Foundation. Een gedegen toets van de relevantie vooraf voorkomt dat een pagina kort na plaatsing wordt verwijderd.

Verder lezen: Notabiliteit — de eisen van Wikipedia · Hoe maak je een Wikipedia pagina · Wikipedia pagina laten maken · Is Wikipedia een betrouwbare bron?